Te ngohe

Ki te pouako: E pai ana kia whakamahia kautia tēnei Ngohe Aromatawai, e pai hoki ana kia mirimiria e te kaiako, kia mātua tutuki tonu te katoa o ngā herenga o te Paerewa Paetae nei. Me muku tēnei pouaka pātuhi i mua i te tuku atu i te ngohe ki āu ākonga.  

Ki te pouako: E pai ana kia whakamahia kautia tēnei Ngohe Aromatawai, e pai hoki ana kia mirimiria e te kaiako, kia mātua tutuki tonu te katoa o ngā herenga o te Paerewa Paetae nei. Me muku tēnei pouaka pātuhi i mua i te tuku atu i te ngohe ki āu ākonga.  

Ka kōwhiri koe i tētahi tūmomo nō tētahi pekanga o Te Ao Haka, ka whakaaturia ai mai i te tīmatatanga ki te mutunga. Ka karawhiua tēnei whakaaturanga i tō akomanga.  

Te wāhanga 1

Kōwhiria tētahi pekanga e hiahia nei koe kia whakaaturia ai e koe, ka kōwhiri ai i tētahi tūmomo whāiti nō roto mai o taua pekanga. Ka oti i a koe tērā kōwhiria i te akomanga, ā, e whakaaetia ana kia mahi ā-rōpū koutou. Hopukina ō mōhiotanga ki: 

  • ngā āhuatanga tāpua o tō pekanga, tae noa atu ki ngā rerekētanga ā-iwi, ā-hapū, ā-rohe rānei o ēnei āhuatanga tāpua e taea ana
  • te takenga me te horopaki o te pekanga
  • ngā kōrero o te tūmomo ka whakaaturia e koe.  

Rapua ngā tauira whakaaturanga o te pekanga hei mātakitaki māu. He whakaaturanga inamata rānei, ā-pouaka whakaata rānei, ā-ipurangi rānei.  

Te wāhanga 2

Me whakaharatau, me whakaharatau, me whakaharatau!  

Me whakaharatau tō whakaaturanga. Nā ō mahi rangahau o mua, i tōna tikanga, ka mārama koe ki ngā pekanga, ā, ka āwhina tērā i tō whakaaturanga.  

Me whakaharatau te pūmau o te hiringa, o te ū, me te tika, puta noa i te tūmomo. Me mātua whai kia mārama ō kōrero e whakaaritia ana.

Me hopu ō whakaharatau, me pātai rānei ki tētahi tangata e whakapono nei koe, pēnei i tō kaiako, i tētahi hoa, i tētahi nō te whānau, i tētahi kaumātua rānei, ki te mātakitaki me te whakahoki kōrero e pai ake ai te whai wāhi atu a te minenga ki tō whakaaturanga.  

Ka kōwhiri koe i tētahi tūmomo nō tētahi pekanga o Te Ao Haka, ka whakaaturia ai mai i te tīmatatanga ki te mutunga. Ka karawhiua tēnei whakaaturanga i tō akomanga.  

Te wāhanga 1

Kōwhiria tētahi pekanga e hiahia nei koe kia whakaaturia ai e koe, ka kōwhiri ai i tētahi tūmomo whāiti nō roto mai o taua pekanga. Ka oti i a koe tērā kōwhiria i te akomanga, ā, e whakaaetia ana kia mahi ā-rōpū koutou. Hopukina ō mōhiotanga ki: 

  • ngā āhuatanga tāpua o tō pekanga, tae noa atu ki ngā rerekētanga ā-iwi, ā-hapū, ā-rohe rānei o ēnei āhuatanga tāpua e taea ana
  • te takenga me te horopaki o te pekanga
  • ngā kōrero o te tūmomo ka whakaaturia e koe.  

Rapua ngā tauira whakaaturanga o te pekanga hei mātakitaki māu. He whakaaturanga inamata rānei, ā-pouaka whakaata rānei, ā-ipurangi rānei.  

Te wāhanga 2

Me whakaharatau, me whakaharatau, me whakaharatau!  

Me whakaharatau tō whakaaturanga. Nā ō mahi rangahau o mua, i tōna tikanga, ka mārama koe ki ngā pekanga, ā, ka āwhina tērā i tō whakaaturanga.  

Me whakaharatau te pūmau o te hiringa, o te ū, me te tika, puta noa i te tūmomo. Me mātua whai kia mārama ō kōrero e whakaaritia ana.

Me hopu ō whakaharatau, me pātai rānei ki tētahi tangata e whakapono nei koe, pēnei i tō kaiako, i tētahi hoa, i tētahi nō te whānau, i tētahi kaumātua rānei, ki te mātakitaki me te whakahoki kōrero e pai ake ai te whai wāhi atu a te minenga ki tō whakaaturanga.  

Me pēhea te whakaaturia o āu mahi

Me whakaatu tētahi tūmomo katoa nō tētahi pekanga o Te Ao Haka i tētahi akomanga. Ka hopukina tērā mō ngā mahi mātairua.  

Kāore ngā mahi whakariterite, ngā rangahau, ngā whakaharatau rānei i mua o te aromatawai e aromatawaitia. Ko ngā taunakitanga mō tēnei Paerewa Paetae ka ahu pū mai i tō whakaaturanga.

Me whakaatu tētahi tūmomo katoa nō tētahi pekanga o Te Ao Haka i tētahi akomanga. Ka hopukina tērā mō ngā mahi mātairua.  

Kāore ngā mahi whakariterite, ngā rangahau, ngā whakaharatau rānei i mua o te aromatawai e aromatawaitia. Ko ngā taunakitanga mō tēnei Paerewa Paetae ka ahu pū mai i tō whakaaturanga.

Te roanga o te wā

Mā te kaiako e tuku. 

Mā te kaiako e tuku. 

Te tīmata

I tēnei ngohe, me kōwhiri koe i tētahi pekanga hei rangahau, hei whakaharatau hei whakaatu hoki māu.  

Ko ngā pekanga, ko:

  • te mōteatea
  • te waiata ā-ringa
  • te poi
  • te haka, te haka wahine
  • te whakaeke
  • te whakawātea.

Ka whakaatu koe i tērā pekanga mai i te tīmatatanga ki te mutunga, ā, me pūmau tō aronga, me whakaaro hoki:

  • ngā āhuatanga e motuhake ai te pekanga i kōwhiria e koe, ōna whanaketanga i roto i te wā, me ngā whakaaweawe a ngā rerekētanga ā-iwi i tōna kāhua me tōna whakapuakanga
  • tō whakatinana i te kāhua me ngā āhuatanga motuhake o te pekanga i tō whakaaturanga
  • ngā kōrero e kawea ana e tō tūmomo, ā, me pēhea te whakaari i ēnei kōrero kia mārama ai i te pekanga i kōwhiria e koe
  • te uruparenga e hiahia nei koe i tō minenga, me ngā rautaki ka whakamahia e pūmau ai te hiringa, te tika, me te pāhekoheko puta noa i tō whakaaturanga. 
Ngā kupu Māori

Kaumātua — adult, elder, elderly man, elderly woman, old man - a person of status within the whānau. 

I tēnei ngohe, me kōwhiri koe i tētahi pekanga hei rangahau, hei whakaharatau hei whakaatu hoki māu.  

Ko ngā pekanga, ko:

  • te mōteatea
  • te waiata ā-ringa
  • te poi
  • te haka, te haka wahine
  • te whakaeke
  • te whakawātea.

Ka whakaatu koe i tērā pekanga mai i te tīmatatanga ki te mutunga, ā, me pūmau tō aronga, me whakaaro hoki:

  • ngā āhuatanga e motuhake ai te pekanga i kōwhiria e koe, ōna whanaketanga i roto i te wā, me ngā whakaaweawe a ngā rerekētanga ā-iwi i tōna kāhua me tōna whakapuakanga
  • tō whakatinana i te kāhua me ngā āhuatanga motuhake o te pekanga i tō whakaaturanga
  • ngā kōrero e kawea ana e tō tūmomo, ā, me pēhea te whakaari i ēnei kōrero kia mārama ai i te pekanga i kōwhiria e koe
  • te uruparenga e hiahia nei koe i tō minenga, me ngā rautaki ka whakamahia e pūmau ai te hiringa, te tika, me te pāhekoheko puta noa i tō whakaaturanga. 
Ngā kupu Māori

Kaumātua — adult, elder, elderly man, elderly woman, old man - a person of status within the whānau.