Hei Mahi

Ki te pouako: E pai ana kia whakamahia kautia tēnei Ngohe Aromatawai, e pai hoki ana kia mirimiria e te kaiako, kia mātua tutuki tonu te katoa o ngā herenga o te Paerewa Paetae nei. Me muku tēnei pouaka pātuhi i mua i te tuku atu i te ngohe ki āu ākonga.  

Ki te pouako: E pai ana kia whakamahia kautia tēnei Ngohe Aromatawai, e pai hoki ana kia mirimiria e te kaiako, kia mātua tutuki tonu te katoa o ngā herenga o te Paerewa Paetae nei. Me muku tēnei pouaka pātuhi i mua i te tuku atu i te ngohe ki āu ākonga.  

Ka auaha koe i tētahi wehenga hou o tētahi waiata mō tētahi tūmomo o Te Ao Haka, mā te whakamahi i ngā huānga e whakaata ana i te kaupapa, e kawe hoki ana i te hua e hiahiatia ana.  

Ka auaha koe i tētahi wehenga hou o tētahi waiata mō tētahi tūmomo o Te Ao Haka, mā te whakamahi i ngā huānga e whakaata ana i te kaupapa, e kawe hoki ana i te hua e hiahiatia ana.  

I tēnei ngohe

Te wāhanga 1

Kōwhiria tētahi wehenga nō tētahi tūmomo o Te Ao Haka hei tito waiata hou māu. Whakawhānuitia ō mōhiotanga ki te kaupapa o te kōrero i kōwhiria ai e koe mā te rangahau, mā te matapaki rānei i te kaupapa ki tētahi e whakapono nei koe, pēnei i tētahi o te whānau e whakapono nei koe, i tētahi kaumātua, i tētahi hoa rānei.

Ka hiahia pea koe ki te tūhura i ētahi atu tūmomo o Te Ao Haka e ōrite nei te kaupapa ki tāu, inarā, ki ngā mea e aro ana ki ngā waehanga puoro. Ka whakarongo ana koe, whakamātauhia te tautohua me te whakaahuatia o ngā huānga e whakamahia ana. Whakaarohia te whakapuakitia o te kaupapa mā roto mai i te puoro.  

Te wāhanga 2

Kua kōwhiria e koe tō kōrero, kua taunga hoki koe ki te kaupapa, nō reira, whakaarohia:

  • ngā mea e hiahia nei koe kia mārama, kia rangona hoki e tō minenga ka rongo ana rātou i tō waiata
  • tō whakawhiti i ērā māramatanga mā te whakamahi i ngā huānga o Te Ao Haka.

Tuhia tētahi tuhinga hukihuki tuatahi o te waiata e āta whakaata ana i te kaupapa, mā te whakatōpū i ngā huānga e toru, e toru hemihemi rānei. Me ngātahi te haere o ēnei huānga hei whakaū i ō kōrero me te tautoko i te pūtake whānui o tō waiata. Kia mutu tō tuhinga hukihuki, tuhia he kupu tīpoka e whakaahua ana i ngā huānga kua whakamahia e koe, te pūtake i whakamahia ai, me te āhua e rere ngātahi ai. Whakamāramahia te take e puta ai tētahi hua whāiti ki tō kōrero i tēnei whakatōpūtanga, me te whakaaweawe pea o tērā i ngā urupare a te minenga.  

Te wāhanga 3

Ka pātai pea koe ki tētahi tangata e whakapono nei koe, pēnei i te kaiako, i tētahi nō tō whānau, i te kaumātua, i tētahi hoa rānei, ki te whakarongo ki tō titonga hukihuki. Ka kōrero pea rātou i ngā mea e tāpua ana ki a rātou, ki ētahi atu āhuatanga rānei hei whakaaro māu. Whakamahia ā rātou whakahokinga kōrero mō ngā panonitanga whakamutunga o tō titonga waiata.

Me āpiti ki tō tāpaetanga whakamutunga tētahi whakamāramatanga ā-tuhi i te taha o tō waiata hou. I tō tāpaetanga, whakaahuatia te whānuitanga o ngā huānga kua whakamahia e koe, te take i whakamahia ai tēnā me tēnā, ka mutu, i pēhea te haere ngātahi o ērā e whakaatatia ai tō kaupapa, e nui hoki te puta o ngā hua i te waiata. Whakamāramahia te take i kōwhiria ai e koe aua huānga rā. Parahautia ō kōwhiringa i runga i ngā whakaaro me ngā kare ā-roto e wawata nei koe ka puta i te rangona o ō mahi.  

Mēnā i kōwhiri koe kia whakatangihia tō waiata i te akomanga, me whakaaro te whakaritea o ētahi kupu tīpoka hei āwhina i tō whakaaturanga. Ka āwhina ēnei kupu tīpoka i tō kōrero e pā ana ki ngā huānga kua whakamahia e koe, me tana tautoko i tō kaupapa me ngā hua e hiahiatia ana i tō mahi.  

Te wāhanga 1

Kōwhiria tētahi wehenga nō tētahi tūmomo o Te Ao Haka hei tito waiata hou māu. Whakawhānuitia ō mōhiotanga ki te kaupapa o te kōrero i kōwhiria ai e koe mā te rangahau, mā te matapaki rānei i te kaupapa ki tētahi e whakapono nei koe, pēnei i tētahi o te whānau e whakapono nei koe, i tētahi kaumātua, i tētahi hoa rānei.

Ka hiahia pea koe ki te tūhura i ētahi atu tūmomo o Te Ao Haka e ōrite nei te kaupapa ki tāu, inarā, ki ngā mea e aro ana ki ngā waehanga puoro. Ka whakarongo ana koe, whakamātauhia te tautohua me te whakaahuatia o ngā huānga e whakamahia ana. Whakaarohia te whakapuakitia o te kaupapa mā roto mai i te puoro.  

Te wāhanga 2

Kua kōwhiria e koe tō kōrero, kua taunga hoki koe ki te kaupapa, nō reira, whakaarohia:

  • ngā mea e hiahia nei koe kia mārama, kia rangona hoki e tō minenga ka rongo ana rātou i tō waiata
  • tō whakawhiti i ērā māramatanga mā te whakamahi i ngā huānga o Te Ao Haka.

Tuhia tētahi tuhinga hukihuki tuatahi o te waiata e āta whakaata ana i te kaupapa, mā te whakatōpū i ngā huānga e toru, e toru hemihemi rānei. Me ngātahi te haere o ēnei huānga hei whakaū i ō kōrero me te tautoko i te pūtake whānui o tō waiata. Kia mutu tō tuhinga hukihuki, tuhia he kupu tīpoka e whakaahua ana i ngā huānga kua whakamahia e koe, te pūtake i whakamahia ai, me te āhua e rere ngātahi ai. Whakamāramahia te take e puta ai tētahi hua whāiti ki tō kōrero i tēnei whakatōpūtanga, me te whakaaweawe pea o tērā i ngā urupare a te minenga.  

Te wāhanga 3

Ka pātai pea koe ki tētahi tangata e whakapono nei koe, pēnei i te kaiako, i tētahi nō tō whānau, i te kaumātua, i tētahi hoa rānei, ki te whakarongo ki tō titonga hukihuki. Ka kōrero pea rātou i ngā mea e tāpua ana ki a rātou, ki ētahi atu āhuatanga rānei hei whakaaro māu. Whakamahia ā rātou whakahokinga kōrero mō ngā panonitanga whakamutunga o tō titonga waiata.

Me āpiti ki tō tāpaetanga whakamutunga tētahi whakamāramatanga ā-tuhi i te taha o tō waiata hou. I tō tāpaetanga, whakaahuatia te whānuitanga o ngā huānga kua whakamahia e koe, te take i whakamahia ai tēnā me tēnā, ka mutu, i pēhea te haere ngātahi o ērā e whakaatatia ai tō kaupapa, e nui hoki te puta o ngā hua i te waiata. Whakamāramahia te take i kōwhiria ai e koe aua huānga rā. Parahautia ō kōwhiringa i runga i ngā whakaaro me ngā kare ā-roto e wawata nei koe ka puta i te rangona o ō mahi.  

Mēnā i kōwhiri koe kia whakatangihia tō waiata i te akomanga, me whakaaro te whakaritea o ētahi kupu tīpoka hei āwhina i tō whakaaturanga. Ka āwhina ēnei kupu tīpoka i tō kōrero e pā ana ki ngā huānga kua whakamahia e koe, me tana tautoko i tō kaupapa me ngā hua e hiahiatia ana i tō mahi.  

Whakatauira atu i tō mahi

Auahatia tētahi wehenga o tētahi waiata hou mō tētahi tūmomo o Te Ao Haka. Mā te ākonga tonu te titonga hou e waihanga. Me āpiti ki tō titonga waiata tētahi whakamārama o ngā huānga kua whakamahia e koe.

Me āhua 30 hēkona ki te 1 meneti te roa o te wehenga o te waiata. Ahakoa e whakaaetia ana te mahi ngātahi, ka aro te aromatawai ki te whai wāhi a tēnā, a tēnā ākonga. He mea nui te āta kitea o te whai wāhi a tēnā, a tēnā i te horopaki o te rōpū. Me hopu hoki te wāhanga waiata hei tautoko i te whakawā a te kaiaromatawai, i ngā mahi mātairua hoki.  

Me āhua 350 kupu (me 2 meneti rānei ka kōrerohia ana) te whakamārama. E whakaaetia ana kia tāpaea tēnei hei tuhinga, hei hopukanga oro, hei wāhanga rānei ki tētahi whakaaturanga ā-waha i te akomanga. Mēnā e whakaatu inamata ana koe, me whakatangi e koe tō waiata hou, ka kōrero ai e pā ana ki ngā huānga kua whakamahia e koe, me tana tautoko i te kaupapa me ngā hua e hiahiatia ana. Me hopu tonu tō whakaaturanga hei taunakitanga aromatawai.  

Auahatia tētahi wehenga o tētahi waiata hou mō tētahi tūmomo o Te Ao Haka. Mā te ākonga tonu te titonga hou e waihanga. Me āpiti ki tō titonga waiata tētahi whakamārama o ngā huānga kua whakamahia e koe.

Me āhua 30 hēkona ki te 1 meneti te roa o te wehenga o te waiata. Ahakoa e whakaaetia ana te mahi ngātahi, ka aro te aromatawai ki te whai wāhi a tēnā, a tēnā ākonga. He mea nui te āta kitea o te whai wāhi a tēnā, a tēnā i te horopaki o te rōpū. Me hopu hoki te wāhanga waiata hei tautoko i te whakawā a te kaiaromatawai, i ngā mahi mātairua hoki.  

Me āhua 350 kupu (me 2 meneti rānei ka kōrerohia ana) te whakamārama. E whakaaetia ana kia tāpaea tēnei hei tuhinga, hei hopukanga oro, hei wāhanga rānei ki tētahi whakaaturanga ā-waha i te akomanga. Mēnā e whakaatu inamata ana koe, me whakatangi e koe tō waiata hou, ka kōrero ai e pā ana ki ngā huānga kua whakamahia e koe, me tana tautoko i te kaupapa me ngā hua e hiahiatia ana. Me hopu tonu tō whakaaturanga hei taunakitanga aromatawai.  

Te horopaki

Te roanga o te wā

Mā te kaiako e tuku. 

 

Te tīmata

I tēnei ngohe aromatawai, ka auaha koe i tētahi wehenga hou o tētahi waiata mō tētahi tūmomo o Te Ako Haka, mā te whakamahi i ngā huānga whānui e whakaata ana i te kaupapa, e kawe ana hoki i te hua e hiahiatia ana.  

Ko ngā tauira o ngā huānga, ko:

  • te tere
  • te manawataki
  • te rangi
  • te reretau
  • te reo.

E wātea ana tētahi rārangi huānga e whānui ake ana i te Papakuku Whāiti mō Te Ao Haka: Te Ao Haka | NCEA

Kia whakaaro koe ki te tangi o tō waiata, whakaarohia:

  • te kaupapa o tō titonga, ā, ka pēhea te kōrerohia, te tautokohia rānei o tēnei kaupapa e tō waiata?
  • te whakamahia rānei o ngā taonga puoro, ngā tikanga ā-oro rānei?
  • ngā oro, ngā kāhua rānei ka āwhina i te whakapuakina o tō kaupapa?
  • tō whakapuaki i Te Ao Māori mā roto i tō waiata?  
  • te whakamahia rānei o ngā anga pēnei i te mōteatea, te haka, te waiata rānei?
  • ngā huānga whai hua hei kōrero i tēnei kaupapa?
  • te ara e pai katoa ai te whakamahia ngātahitia o ēnei huānga i te kōrero kotahi?
  • te puta o tētahi hua e hiahiatia ana, e hāngai hoki ana ki te kaupapa, mā te whakamahia o ngā huānga whānui?
  • mēnā ka taea rānei te parahau ō kōrero? 

Ngā kupu Māori  

Hapū — kinship group, clan, tribe, subtribe - section of a large kinship group and the primary political unit in traditional Māori society.

Kaumātua — adult, elder, elderly man, elderly woman, old man - a person of status within the whānau.  

Te roanga o te wā

Mā te kaiako e tuku. 

 

Te tīmata

I tēnei ngohe aromatawai, ka auaha koe i tētahi wehenga hou o tētahi waiata mō tētahi tūmomo o Te Ako Haka, mā te whakamahi i ngā huānga whānui e whakaata ana i te kaupapa, e kawe ana hoki i te hua e hiahiatia ana.  

Ko ngā tauira o ngā huānga, ko:

  • te tere
  • te manawataki
  • te rangi
  • te reretau
  • te reo.

E wātea ana tētahi rārangi huānga e whānui ake ana i te Papakuku Whāiti mō Te Ao Haka: Te Ao Haka | NCEA

Kia whakaaro koe ki te tangi o tō waiata, whakaarohia:

  • te kaupapa o tō titonga, ā, ka pēhea te kōrerohia, te tautokohia rānei o tēnei kaupapa e tō waiata?
  • te whakamahia rānei o ngā taonga puoro, ngā tikanga ā-oro rānei?
  • ngā oro, ngā kāhua rānei ka āwhina i te whakapuakina o tō kaupapa?
  • tō whakapuaki i Te Ao Māori mā roto i tō waiata?  
  • te whakamahia rānei o ngā anga pēnei i te mōteatea, te haka, te waiata rānei?
  • ngā huānga whai hua hei kōrero i tēnei kaupapa?
  • te ara e pai katoa ai te whakamahia ngātahitia o ēnei huānga i te kōrero kotahi?
  • te puta o tētahi hua e hiahiatia ana, e hāngai hoki ana ki te kaupapa, mā te whakamahia o ngā huānga whānui?
  • mēnā ka taea rānei te parahau ō kōrero? 

Ngā kupu Māori  

Hapū — kinship group, clan, tribe, subtribe - section of a large kinship group and the primary political unit in traditional Māori society.

Kaumātua — adult, elder, elderly man, elderly woman, old man - a person of status within the whānau.