Hei Mahi

Ki te pouako: E pai ana kia whakamahia kautia tēnei Ngohe Aromatawai, e pai hoki ana kia mirimiria e te kaiako, kia mātua tutuki tonu te katoa o ngā herenga o te Paerewa Paetae nei. Me muku tēnei pouaka pātuhi i mua i te tuku atu i te ngohe ki āu ākonga.  

Ki te pouako: E pai ana kia whakamahia kautia tēnei Ngohe Aromatawai, e pai hoki ana kia mirimiria e te kaiako, kia mātua tutuki tonu te katoa o ngā herenga o te Paerewa Paetae nei. Me muku tēnei pouaka pātuhi i mua i te tuku atu i te ngohe ki āu ākonga.  

Ka auaha koe i tētahi wehenga hou o tētahi nekehanga mō tētahi tūmomo o Te Ao Haka, mā te whakamahi i ngā huānga e whakaata ana i te kaupapa, e kawe hoki ana i ngā hua e hiahiatia ana.  

Ka auaha koe i tētahi wehenga hou o tētahi nekehanga mō tētahi tūmomo o Te Ao Haka, mā te whakamahi i ngā huānga e whakaata ana i te kaupapa, e kawe hoki ana i ngā hua e hiahiatia ana.  

I tēnei ngohe

Te wāhanga 1

Kōwhiria tētahi wehenga nō tētahi tūmomo o Te Ao Haka hei waihanga nekehanga hou māu. Whakawhānuitia ō mōhiotanga ki te kaupapa o te tūmomo i kōwhiria ai e koe mā te rangahau, mā te matapaki rānei i te kaupapa ki tētahi, pēnei i te kaiako, i tētahi nō tō whānau e whakapono nei koe, i tētahi kaumātua, i tētahi hoa rānei.  

Ka hiahia pea koe ki te mātakitaki i ētahi ataata o ō tino tūmomo nō Te Ao Haka, inarā, i ngā mea e aro ana ki ngā nekehanga. Ka mātaki ana koe, whakamātauhia te tautohua, te whakaahuatia, me te whakamahia o ngā huānga. Whakaarohia te whakapuakitia o te kaupapa mā roto mai i ngā nekehanga.  

Te wāhanga 2

Kua kōwhiria e koe tō tūmomo, kua taunga hoki koe ki te kaupapa, nō reira, whakaarohia:

  • ngā mea e hiahia nei koe kia mārama, kia rangona hoki e tō minenga ka kite ana rātou i ō nekehanga
  • tō whakawhiti i ērā āhuatanga me ērā mōhiotanga mā te whakamahi i ngā huānga o Te Ao Haka.

Whakaritea tētahi nekehanga hukihuki e āta whakaata ana i te kaupapa mā te whakatōpū i whānuitanga o ngā huānga e toru, e toru hemihemi rānei. Me haere ngātahi ēnei huānga hei whakapakari, hei tautoko hoki i te pūtake whānui o ō nekehanga. Kia mutu tō nekehanga hukihuki, tuhia he kupu tīpoka e whakaahua ana i ngā huānga kua whakamahia e koe, te take i whakamahia ai, me te āhua o te rere ngātahi. Whakamāramahia te take e puta ai tētahi hua whāiti ki tō nekehanga i tēnei whakatōpūtanga, me te whakaaweawe pea o tērā i ngā urupare a te minenga.  

Te wāhanga 3

Ka pātai pea koe ki tētahi tangata e whakapono nei koe, pēnei i te kaiako, i tētahi nō tō whānau, i te kaumātua, i tētahi hoa rānei, hei titiro ki tō nekehanga hukihuki. Ka kōrero pea rātou i ngā mea e tāpua ana ki a rātou, ki ētahi atu āhuatanga rānei hei whakaaro māu. Whakamahia ā rātou whakahokinga kōrero mō ngā panonitanga whakamutunga o ō nekehanga.  

Me whakatau koe mēnā rānei ka hiahia koe māu anō e whakaatu ō nekehanga, ka whakaakona rānei e koe ki ētahi atu. Mēnā ko koe tonu ka whakaatu i ō nekehanga, me whakaharatau i mua o tētahi ataata, o tētahi kāmera rānei, i mua rānei i tētahi e whakapono nei koe.  

Mēnā e whakaako ana koe i ō nekehanga ki ētahi atu, whakaaturia ngā nekehanga, ka whakamārama ai i te āhua e hiahia nei koe kia whakaaturia ai ngā huānga i kōwhiria ai e koe i te whakaaturanga.  

I a koe e pērā ana, me huritao ngā āhuatanga e pai ana, me ngā mea hei whakapakari. E āta kitea ana rānei te kaupapa i ngā huānga i kōwhiria ai e koe i te nekehanga? Panonihia ngā āhuatanga whakamutunga i tō nekehanga.  

Me āpiti ki tō tāpaenga whakamutunga o tō nekehanga hou tētahi whakamārama ā-tuhi. I tēnei tāpaetanga, whakaahuatia te whānuitanga o ngā huānga kua whakamahia, te wāhi ki tēnā me tēnā, me te mahi ngātahi o ērā hei whakaata i te kaupapa, e puta mai ai hoki tētahi hua ataata pakari. Whakamāramatia te take i kōwhiria ai e koe aua huānga tonu rā. Parahautia ō kōwhiringa i runga i ngā whakaaro me ngā kare ā-roto e hiahia nei koe kia puta i te minenga ka kitea ana ō mahi.  

Ki te kōwhiri koe kia whakaaturia tō nekehanga i te akomanga, me whakaaro te whakaritea o ētahi kupu tīpoka hei āwhina i tō whakaaturanga. Ka āwhina ēnei kupu tīpoka i tō kōrero e pā ana ki ngā huānga kua whakamahia e koe, me tana tautoko i tō kaupapa me ngā hua e hiahiatia ana i tō mahi.  

Te wāhanga 1

Kōwhiria tētahi wehenga nō tētahi tūmomo o Te Ao Haka hei waihanga nekehanga hou māu. Whakawhānuitia ō mōhiotanga ki te kaupapa o te tūmomo i kōwhiria ai e koe mā te rangahau, mā te matapaki rānei i te kaupapa ki tētahi, pēnei i te kaiako, i tētahi nō tō whānau e whakapono nei koe, i tētahi kaumātua, i tētahi hoa rānei.  

Ka hiahia pea koe ki te mātakitaki i ētahi ataata o ō tino tūmomo nō Te Ao Haka, inarā, i ngā mea e aro ana ki ngā nekehanga. Ka mātaki ana koe, whakamātauhia te tautohua, te whakaahuatia, me te whakamahia o ngā huānga. Whakaarohia te whakapuakitia o te kaupapa mā roto mai i ngā nekehanga.  

Te wāhanga 2

Kua kōwhiria e koe tō tūmomo, kua taunga hoki koe ki te kaupapa, nō reira, whakaarohia:

  • ngā mea e hiahia nei koe kia mārama, kia rangona hoki e tō minenga ka kite ana rātou i ō nekehanga
  • tō whakawhiti i ērā āhuatanga me ērā mōhiotanga mā te whakamahi i ngā huānga o Te Ao Haka.

Whakaritea tētahi nekehanga hukihuki e āta whakaata ana i te kaupapa mā te whakatōpū i whānuitanga o ngā huānga e toru, e toru hemihemi rānei. Me haere ngātahi ēnei huānga hei whakapakari, hei tautoko hoki i te pūtake whānui o ō nekehanga. Kia mutu tō nekehanga hukihuki, tuhia he kupu tīpoka e whakaahua ana i ngā huānga kua whakamahia e koe, te take i whakamahia ai, me te āhua o te rere ngātahi. Whakamāramahia te take e puta ai tētahi hua whāiti ki tō nekehanga i tēnei whakatōpūtanga, me te whakaaweawe pea o tērā i ngā urupare a te minenga.  

Te wāhanga 3

Ka pātai pea koe ki tētahi tangata e whakapono nei koe, pēnei i te kaiako, i tētahi nō tō whānau, i te kaumātua, i tētahi hoa rānei, hei titiro ki tō nekehanga hukihuki. Ka kōrero pea rātou i ngā mea e tāpua ana ki a rātou, ki ētahi atu āhuatanga rānei hei whakaaro māu. Whakamahia ā rātou whakahokinga kōrero mō ngā panonitanga whakamutunga o ō nekehanga.  

Me whakatau koe mēnā rānei ka hiahia koe māu anō e whakaatu ō nekehanga, ka whakaakona rānei e koe ki ētahi atu. Mēnā ko koe tonu ka whakaatu i ō nekehanga, me whakaharatau i mua o tētahi ataata, o tētahi kāmera rānei, i mua rānei i tētahi e whakapono nei koe.  

Mēnā e whakaako ana koe i ō nekehanga ki ētahi atu, whakaaturia ngā nekehanga, ka whakamārama ai i te āhua e hiahia nei koe kia whakaaturia ai ngā huānga i kōwhiria ai e koe i te whakaaturanga.  

I a koe e pērā ana, me huritao ngā āhuatanga e pai ana, me ngā mea hei whakapakari. E āta kitea ana rānei te kaupapa i ngā huānga i kōwhiria ai e koe i te nekehanga? Panonihia ngā āhuatanga whakamutunga i tō nekehanga.  

Me āpiti ki tō tāpaenga whakamutunga o tō nekehanga hou tētahi whakamārama ā-tuhi. I tēnei tāpaetanga, whakaahuatia te whānuitanga o ngā huānga kua whakamahia, te wāhi ki tēnā me tēnā, me te mahi ngātahi o ērā hei whakaata i te kaupapa, e puta mai ai hoki tētahi hua ataata pakari. Whakamāramatia te take i kōwhiria ai e koe aua huānga tonu rā. Parahautia ō kōwhiringa i runga i ngā whakaaro me ngā kare ā-roto e hiahia nei koe kia puta i te minenga ka kitea ana ō mahi.  

Ki te kōwhiri koe kia whakaaturia tō nekehanga i te akomanga, me whakaaro te whakaritea o ētahi kupu tīpoka hei āwhina i tō whakaaturanga. Ka āwhina ēnei kupu tīpoka i tō kōrero e pā ana ki ngā huānga kua whakamahia e koe, me tana tautoko i tō kaupapa me ngā hua e hiahiatia ana i tō mahi.  

Whakatauira atu i tō mahi

Auahatia tētahi wehenga o tētahi nekehanga hou mō tētahi tūmomo o Te Ao Haka. Mā te ākonga tonu te nekehanga hou e waihanga. Me āpiti ki tō nekehanga tētahi whakamārama o ngā huānga kua whakamahia e koe.

Me āhua 30 hēkona ki te 1 meneti te roa o te wehenga o te nekehanga. Ahakoa e whakaaetia ana te mahi ngātahi, ka aro te aromatawai ki te whai wāhi a tēnā, a tēnā ākonga. He mea nui te āta kitea o te whai wāhi a tēnā, a tēnā i te horopaki o te rōpū. Me hopu hoki te wehenga o te nekehanga hei tautoko i te whakawā a te kaiaromatawai, i ngā mahi mātairua hoki.  

Me āhua 350 kupu (me 2 meneti rānei ka kōrerohia ana) te whakamārama. E whakaaetia ana kia tāpaea tēnei hei tuhinga, hei hopukanga oro, hei wāhanga rānei ki tētahi whakaaturanga ā-waha i te akomanga. Mēnā e whakaatu inamata ana koe, māu rānei, mā tētahi atu rānei tō nekehanga e whakaatu, ka kōrero ai e pā ana ki ngā huānga kua whakamahia e koe. Whakamāramatia te tautokona o tō kaupapa me te hua e hiahiatia ana e ngā huānga i kōwhiria ai e koe. Me hopu tonu tō whakaaturanga hei taunakitanga aromatawai.  

Auahatia tētahi wehenga o tētahi nekehanga hou mō tētahi tūmomo o Te Ao Haka. Mā te ākonga tonu te nekehanga hou e waihanga. Me āpiti ki tō nekehanga tētahi whakamārama o ngā huānga kua whakamahia e koe.

Me āhua 30 hēkona ki te 1 meneti te roa o te wehenga o te nekehanga. Ahakoa e whakaaetia ana te mahi ngātahi, ka aro te aromatawai ki te whai wāhi a tēnā, a tēnā ākonga. He mea nui te āta kitea o te whai wāhi a tēnā, a tēnā i te horopaki o te rōpū. Me hopu hoki te wehenga o te nekehanga hei tautoko i te whakawā a te kaiaromatawai, i ngā mahi mātairua hoki.  

Me āhua 350 kupu (me 2 meneti rānei ka kōrerohia ana) te whakamārama. E whakaaetia ana kia tāpaea tēnei hei tuhinga, hei hopukanga oro, hei wāhanga rānei ki tētahi whakaaturanga ā-waha i te akomanga. Mēnā e whakaatu inamata ana koe, māu rānei, mā tētahi atu rānei tō nekehanga e whakaatu, ka kōrero ai e pā ana ki ngā huānga kua whakamahia e koe. Whakamāramatia te tautokona o tō kaupapa me te hua e hiahiatia ana e ngā huānga i kōwhiria ai e koe. Me hopu tonu tō whakaaturanga hei taunakitanga aromatawai.  

Te horopaki

Te roanga o te wā

Mā te kaiako e tuku. 

 

Te tīmata

I tēnei Ngohe Aromatawai, ka auaha koe i tētahi wehenga hou o tētahi nekehanga mō tētahi tūmomo o Te Ako Haka, mā te whakamahi i ngā huānga whānui e whakaata ana i te kaupapa, e kawe ana hoki i te hua e hiahiatia ana. Ko ngā tauira o ngā huānga, ko:

  • te hiringa
  • ngā taineke
  • te whakatau
  • te reo
  • te tirohanga.

E wātea ana tētahi rārangi huānga e whānui ake ana i te Papakuku Whāiti mō Te Ao Haka: Te Ao Haka | NCEA 

Ka whakaaro ana koe ki te āhua o tō nekehanga, whakaarohia:  

  • te kaupapa o tō tūmomo, me ngā huānga nekehanga e pai katoa ana hei whakawhiti i tō kaupapa?
  • mēnā rānei ka kōtuia atu e koe he nekehanga o mua, o nāianei rānei, he rākau, he patu, he poi rānei?
  • mēnā rānei ka kōtuia atu e koe he tū ā-kapa, he taumata, he tauira āputa rānei hei tautoko i ō kōrero?  
  • te whakatōpūtia o ēnei huānga e hua mai ai tētahi whakaaturanga pakari, e rere kotahi ana hoki?
  • te hua mai o tētahi āhuatanga i ō nekehanga e tūhono atu nei ki tō kaupapa?  
  • mēnā ka taea rānei te parahau te take i kōwhiria ai e koe ngā nekehanga, ā, he aha ngā āhuatanga e hiahia nei koe kia mōhiotia ai, kia rangona ai hoki e tō minenga?  

Ngā kupu Māori  

Hapū — kinship group, clan, tribe, subtribe - section of a large kinship group and the primary political unit in traditional Māori society.

Kaumātua — adult, elder, elderly man, elderly woman, old man - a person of status within the whānau. 

Te roanga o te wā

Mā te kaiako e tuku. 

 

Te tīmata

I tēnei Ngohe Aromatawai, ka auaha koe i tētahi wehenga hou o tētahi nekehanga mō tētahi tūmomo o Te Ako Haka, mā te whakamahi i ngā huānga whānui e whakaata ana i te kaupapa, e kawe ana hoki i te hua e hiahiatia ana. Ko ngā tauira o ngā huānga, ko:

  • te hiringa
  • ngā taineke
  • te whakatau
  • te reo
  • te tirohanga.

E wātea ana tētahi rārangi huānga e whānui ake ana i te Papakuku Whāiti mō Te Ao Haka: Te Ao Haka | NCEA 

Ka whakaaro ana koe ki te āhua o tō nekehanga, whakaarohia:  

  • te kaupapa o tō tūmomo, me ngā huānga nekehanga e pai katoa ana hei whakawhiti i tō kaupapa?
  • mēnā rānei ka kōtuia atu e koe he nekehanga o mua, o nāianei rānei, he rākau, he patu, he poi rānei?
  • mēnā rānei ka kōtuia atu e koe he tū ā-kapa, he taumata, he tauira āputa rānei hei tautoko i ō kōrero?  
  • te whakatōpūtia o ēnei huānga e hua mai ai tētahi whakaaturanga pakari, e rere kotahi ana hoki?
  • te hua mai o tētahi āhuatanga i ō nekehanga e tūhono atu nei ki tō kaupapa?  
  • mēnā ka taea rānei te parahau te take i kōwhiria ai e koe ngā nekehanga, ā, he aha ngā āhuatanga e hiahia nei koe kia mōhiotia ai, kia rangona ai hoki e tō minenga?  

Ngā kupu Māori  

Hapū — kinship group, clan, tribe, subtribe - section of a large kinship group and the primary political unit in traditional Māori society.

Kaumātua — adult, elder, elderly man, elderly woman, old man - a person of status within the whānau.