He whakapuakanga mātauranga Māori a Te Ao Haka i whakaaweawetia ai e ngā pūnaha mātauranga a te iwi, a te hapū, a te rohe whāiti hoki. Ka pōhiritia ngā ākonga e tēnei Paerewa Paetae kia hōhonu ai tā rātou whai wāhi atu ki tētahi whakaaturanga o Te Ao Haka, kaua hei kaimātakitaki noa iho, engari, hei kaiwhakamāori e whai pakiaka nei i tōna ahurea. Mā te mātakitaki, mā te huritao, mā te whakamāori hoki, ka tūhura ngā ākonga i tā ngā āhuatanga tāpua me tā ngā huānga whakawhiti i ngā kōrero, whakaaraara i ngā urupare a te minenga, me te kawe i te tikanga o ngā kōrero. Mā ō rātou tirohanga whaiaro me ō rātou wheako ō rātou māramatanga ki te whakaaturanga e whakaaweawe.  

Ka whakatakoto tēnei Paerewa Paetae i te ara e wātea ai tā te ākonga whakaatu i tō rātou mātau ahurea, mātau arohaehae hoki, me te whakaū i te uara o ngā tirohanga Māori mā te urupare tātaringa, huritaonga hoki, i runga i ngā tikanga.  

Te whāinga o te Paerewa Paetae

Ko te pūtake o tēnei Paerewa Paetae, ko te whakaatu a te ākonga i ana pūkenga ki te urupare ki tētahi whakaaturanga o Te Ao Haka. Ka whakaahua ngā ākonga i tā ngā whakaaturanga o Te Ao Haka whakawhiti i te tikanga me te whakapuaki i te kaupapa, mā te whakamahia o ngā āhuatanga tāpua me ngā huānga. Mā te mātakitaki i tētahi whakaaturanga, ka āhei tā rātou whakaahua i ngā kōrero me te hopu i ā rātou urupare hei mema nō te minenga. Ka whai wāhi atu pea ki taua urupare ko ngā tirohanga nō ngā kare ā-roto, ko ngā tirohanga ahurea, ko ngā tirohanga horopaki, ko ngā tirohanga whaiaro rānei, e whakatakotoria ai te tūāpapa mō ngā huritaonga me ngā whakamāoritanga e hōhonu ake ana.  

Ka whakaaro ngā ākonga ki te āta whakamahia o ngā āhuatanga tāpua, pēnei i te wiri me te pūkana, me ngā huānga, pēnei i te hiringa me te hanga, ki te kawe i ngā kōrero o te whakaaturanga. Kāore ēnei waehanga e noho tūhāhā ana, engari, ka mahi ngātahi kē e hua mai ai te hanga motuhake me te mana whakapuaki o ngā whakaaturanga o Te Ao Haka. Mā te mārama ki ēnei hononga e āwhinatia ai tā te ākonga āhukahuka i te kawe o ngā kōwhiringa whakaaturanga i te kaupapa me te whāinga o ngā kōrero.  

I tēnei Paerewa Paetae, ka āhei ngā ākonga ki te hopu me te whakamāori i ā rātou uruparenga whairo ki ngā wheako i rongo ai rātou i te noho hei mema nō te minenga. Mā te tūhono i ō rātou tirohanga, uarā, i ngā tirohanga ahurea rānei ki ō rātou wheako, ka āhei tā ngā ākonga whakaatu i ō rātou mōhiotanga ki te whai pānga o tētahi whakaaturanga o Te Ao Haka, kia kanorau, kia whai tikanga hoki. Ka akiakitia e tēnei tukanga te whakaaro arohaehae, te tūoho ahurea, me te whakamaioha atu ki te haumakotanga o ngā whakamāoritanga i Te Ao Haka. 

Te whakatau tika

Ka whakaahua ngā ākonga i ngā kōrero o tētahi whakaaturanga o Te Ao Haka i kōwhiria ai, ka hopu ai i tētahi uruparenga whaiaro hei mema nō te minenga. Me whakaatu te urupare i te whai wāhi atu ki te whakaaturanga, me te mārama hoki ki ngā kōrero.  

I ngā taumata o runga ake o te paetae, ka matapaki ngā ākonga i te whakamahia o ngā āhuatanga tāpua, me ngā huānga e rua, ki te kawe i ngā kōrero. Ka whai wāhi ki tēnei te āhukahuka i te whai wāhi o tēnā, o tēnā, ki te pāpātanga whānui, me te whāinga whakapuaki o te whakaaturanga. Ko ērā huritaonga ka ahu mai i ngā mōhiotanga o te pāhekoheko o ngā āhuatanga tāpua me ngā huānga ki te whakawhiti i te kaupapa me te kōrero mā roto i Te Ao Haka. Ka whakamāori ngā ākonga i te whakaaturanga mā te tūhono i ā rātou uruparenga whaiaro, hei mema nō te minenga, ki ō rātou ake uara, tirohanga ahurea, wheako rānei. Atu i te tautohu i tētahi tikanga kotahi e ‘tika’ ana, ka whakaatu rātou i te whai pānga o tētahi whakaaturanga o Te Ao Haka ki a rātou tonu, me te miramira i te tāpuatanga whaiaro, ahurea hoki, o ngā mahi.  

Ka tautokona ngā whakataunga tika mā te āta whai wāhi atu, mā te mārama o te whakapuaki, me te hōhonu o te māramatanga ki ngā āhuatanga whakaahua, huritao, whakamāori hoki, puta noa. I tēnei Paerewa Paetae, ko ngā ‘āhuatanga tāpua’ me ngā ‘huānga’, ko ngā mea e rua, e rua hemihemi rānei, o tēnā, o tēnā, heoi, ka aromatawaihia anake ngā mea e rua o tēnā, o tēnā. E ōrite ai, e arorau ai hoki, me whakamahi ngā āhuatanga tāpua me ngā huānga e rua tonu, puta noa i te uruparenga. 

Te whakaemi taunakitanga

Tirohia ngā Whakamārama Aromatawai ā-Waho mō te roanga ake o ngā kōrero.

Ngā horopaki e taea ana

Ko ngā ākonga ka whai wāhi ki tēnei Paerewa Paetae ka tūhura i ngā whakaaturanga o Te Ao Haka, ka aromatawai i tā ngā āhuatanga tāpua me ngā huānga whakawhiti i te kōrero, me te urupare mā roto mai i ō rātou anō wheako, tirohanga rānei, me ērā o tētahi mema o tētahi minenga.  

Ko ngā horopaki ako pea, ko: 

• te tātari i ngā whakaaturanga inamata, i ngā hopukanga o mua rānei
• te whai wāhi, te mātakitaki rānei i tētahi whakaaturanga o Te Ao Haka a te kura, a te whānau rānei
• te karawhiu i tētahi whakaaturanga mō tētahi kaupapa whāiti (h.t. he mautohe, he whakanuinga, he whakamaharatanga)
• te tuhi hautaka hei hopu i ngā huritaonga e pā ana ki ngā whakaaturanga rerekē.  

Puta noa i te hōtaka whakaako me te ako, me whai wāhi atu ngā ākonga ki ngā horopaki whakaaturanga o Te Ao Haka e rerekē ana, puta noa i ngā pekanga, e hōhonu ake ai tō rātou māramatanga ki tā ngā āhuatanga tāpua, me tā ngā huānga, whakawhiti i te tikanga. Me kuhu te whānuitanga o ērā hei whakamōmona i ngā akoranga, ahakoa ka rua anake ngā āhuatanga tāpua, ka rua anake hoki ngā huānga ka aromatawaitia. Me hāngai ngā akoranga ki ngā wheako me ngā takenga ahurea o ngā ākonga, ā, me hāngai, me whai tikanga hoki ngā whakaaturanga ka kōwhiria e te kaiako hei tautoko i te huritaonga whaiaro, ahurea hoki. Me āki hoki e ēnei horopaki te whakawhanaungatanga, me te akiaki i tā ākonga whai hononga, tuku mātauranga, me te tautoko tahi i a rātou anō. Me aro ngā mahi whakaako ki te whakawhanake i ngā pūkenga whakaahua, huritao, me te whakamāori whakaaturanga.